ضعيف شود كه عقلا به آن اعتنا نكنند . « 1 » انواع اشتباه : اشتباه آب از جهات زير محتمل است : 1 . طهارت و نجاست : به قول مشهور اجتناب از همهء آب‌هاى مشتبه از حيث نجاست در شبههء محصوره واجب است و شستن چيز نجس و نيز وضو و غسل با آن جايز نيست . « 2 » اگر آب ديگرى جز دو آب مشتبه وجود نداشته باشد ، به نظر مشهور فقها - بلكه ادّعاى اجماع بر آن شده كه - تيمّم واجب است . برخى تيمّم را واجب ندانسته و گفته‌اند مكلّف بين تيمّم و گرفتن وضو با يكى از دو آب و خواندن نماز ، سپس تطهير مواضع وضو با آب ديگر و گرفتن وضو و خواندن نمازى ديگر مخيّر است . « 3 » اگر يكى از دو آب مشتبه بريزد ، وجوب اجتناب از ديگرى به قوّت خود باقى است . « 4 » به قول مشهور ، تماس چيزى مانند لباس يا بدن با يكى از دو آب مشتبه در صورتى كه حالت قبلى آب ، نجاست نبوده ، موجب نجس شدن آن نمىشود ، امّا در وجوب اجتناب از آن اختلاف است . « 5 » در شبههء غير محصوره ، در هيچ يك از موارد ياد شده اجتناب از همهء اطراف واجب نيست ، ليكن در اين كه استفاده از همهء اطراف شبهه جايز است يا اجتناب از آن اندازه كه به اجمال معلوم است - مانند يك ظرف در مثال مزبور - واجب است ، اختلاف مىباشد . « 6 » 2 . اباحه و حرمت : اجتناب از آب مشتبه به لحاظ اباحه - مانند آبى كه با آب غصبى اشتباه شده - واجب است ؛ ليكن چيز نجس اگر با آن شسته شود ، پاك مىشود و وضو و غسل با آن از روى غفلت يا جهل ، بنابر مشهور صحيح است . « 7 » در صورت انحصار آب در آن ، تيمّم واجب است . « 8 » مصرف يكى از آب‌هاى مشتبه ضمان‌آور نيست ، مگر آن كه معلوم شود آب استفاده شده غصبى بوده است . « 9 » 3 . كرّ و قليل بودن : اگر يكى از دو آب موجود - كه كرّ بودن يكى و قليل بودن ديگرى به اجمال معلوم است - به طور

--> ( 1 ) العروة الوثقى 1 / 50 و 51 و مصباح المنهاج 1 / 451 . ( 2 ) العروة الوثقى 1 / 50 و مصباح المنهاج 1 / 409 - 415 . ( 3 ) التنقيح ( الطهارة ) 1 / 425 - 430 . ( 4 ) جواهر الكلام 1 / 300 . ( 5 ) 302 ؛ العروة الوثقى 1 / 52 و مستمسك العروة 1 / 253 . ( 6 ) الفقه 3 / 169 - 171 . ( 7 ) مصباح المنهاج 1 / 447 - 449 . ( 8 ) العروة الوثقى 1 / 50 . ( 9 ) 54 .